Put vina – Knjaževac

• Vinska istorija

Vinogradarstvo i proizvodnja vina u knjaževačkom vinogorju datiraju još iz doba Rimljana, o čemu postoje i podaci sa arheološkog nalazišta Timacum Minus, neposredno pored Knjaževca. Sa tog kasno antičkog lokaliteta je iskopan i kip Dionisa, boga vina ctarih Rimljana. Podaci govore da su se rimske legije okrepljivale kvalitetnim vinima s ovog područja pre polaska u vojne pohode. U zapisima antičkih pisaca iz trećeg i četvrtog veka knjaževački kraj je opisan kao vinogorje. Džervinovo brdo iznad Knjaževca je lokacija najstarijih vinograda u ovom kraju.To su bili vinogradi zasađeni plovdinom, prokupcem i nešto malo sortnim vrstama grožđa.

1927. u Knjaževcu je osnovana i Vinarsko zemljoradnička zadruga, treća takve vrste u Srbiji i izgrađen je vinski podrum kapaciteta 10 vagona. koji je posle II svetskog rata proširen na 350 vagona. 1960. zadruga prerasta u Podrum Džervin koji i je bio okosnica razvoja vinarstva u Knjaževcu. Prirodni uslovi Knjaževca i okoline od davnina su opredelili ovaj kraj za vinogradarstvo.

• Vinogradarstvo i vinarstvo danas

Knjaževac kao kraj neopisane lepote gde se prepliću etno motivi i tradicija sa kasnorimskim iskopinama i spomenicima. Danas je vino u Knjaževcu neodvojivo od istorije i tradicije ovoga područja. Knjaževačko vinogorje pripada Timočkom reonu. I u slivu je reke Timok i njenih pritoka. Vinovoj lozi pogoduje i klima ovog kraja. Umereno kontinentalna, koju karakterišu topla leta i hladne zime, sa preko 300 sunčanih dana u godini. U ovom rejonu preovlađuju tri osnovna tipa zemljišta: aluvijalni nanosi, jezerski sedimenti i tlo koje se razvilo na eruptivnim stenama u krečnjaku.

U knjaževačkom vinogorju zastupljene su crne sorte crni burgundac, prokupac i plovdina, a od belih smederevka i italijanski rizling. Danas se u Knjaževačkom vinogorju neguju od autohtonih i starih sorti prokupac, vranac i plovidna, kao i brojne vrhunske sorte kojima pogoduju klima i zemljište.

U Knjaževcu je aktivno i udruženje vinogradara i vinara, koje je i jedan od inicijatora Sajma pršute, vina i sira, koji postaje tradicionalan. Udruženje okuplja podrumare, proizvođače prirodnog vina u cilju razvoja proizvodnje, edukacije i zajedničkog nastupa plasmana proizvoda. Udruženje je jedan od inicijatora postavke Muzeja vinarstva koji se nalazi u okviru postavke etno parka. Muzej zajedno sa starom seoskom školom, kućom u tradicionalnom stilu i lapidarijumom, čini jedinstvenu ambijentalnu tradicionalnu, vinsku i rimsku celinu.